Jak postępować z ranami wokół stomii?

Opublikowano: 3 lipca 2020

Rany okołostomijne

Autor: mgr Beata Haj Bakri, ConvaTec

 

Rany wokół stomii, czy też w jej pobliżu są zawsze dużym problemem i w znaczny sposób wpływają na powrót do zdrowia. Dlatego bardzo istotne jest indywidualne dobranie sprzętu stomijnego z uwzględnieniem okolicznych ran i zmian skórnych. Zmiany skórne wokół stomii są jednym z częstszych powikłań po  wyłonieniu stomii.

Rany wokół stomii - ocena

Do klasyfikacji, oceny oraz dokumentowania zmian skórnych wokół stomii wykorzystujemy narzędzie SACS (Studio Alterazioni Cutanee Stomali; w tłumaczeniu na język polski: Badanie Zmian Skórnych Wokół Stomii). Jest ono oparte na dwóch najważniejszych kryteriach: typ zmiany skórnej oraz położenie zmiany względem stomii.

Wyróżniamy następujące typy zmiany skórnej (oznaczona literą L – od angielskiego „lesion”) Ryc. 1:

L1- przekrwienna

L2- nadżerkowa

L3- wrzodziejąca

L4- wrzodziejąca z obecnością tkanki martwiczej czy włóknistej

LX- proliferacyjna

 

 

 

 

 

Rycina 1 SACS- materiał edukacyjny ConvaTec

Topografia (oznaczona lterą T – od angielskiego „topography) wskazuje na kwadrant okołostomijny, czyli gdzie zlokalizowana jest zmiana – Ryc. 2.

Wykorzystuje się tu orientację według tarczy zegara, gdzie stomia jest centrum tarczy:

TI- pierwszy kwadrant, godziny od 12:00-3:00

TII- drugi kwadrant, godziny 3:00-6:00

TIII- trzeci kwadrant, godziny 6:00-9:00

TIV- czwarty kwadrant, godziny 9:00-12:00

TV- wszystkie kwadranty.

                           

Rycina 2. SACS- materiał edukacyjny ConvaTec

Opis zmiany skórnej zawiera w pierwszej kolejności typ zaobserwowanej zmiany (L1-LX), a następnie jej lokalizację (TI- TV), np L2, TV czyli zmiana nadżerkowa obejmująca wszystkie kwadranty.

W pierwszym miesiącu po zabiegu operacyjnym, możemy mieć do czynienia z brakiem zrostu śluzówkowo-skórnego, wyrwaniem się szwów i zakażeniem rany (Zdj. 1 i 2). Takie sytuacje dotyczą najczęściej pacjentów wyniszczonych, z cukrzycą oraz stosujących steroidoterapię.

Zdjęcia 1 i 2 – brak zrostu śluzówkowo-skórnego (archiwum własne)

W takich przypadkach konieczne jest zabezpieczenie rany odpowiednim opatrunkiem specjalistycznym, aby doprowadzić do jej szybkiego wygojenia. Równorzędnie, konieczne jest indywidualne dobranie sprzętu stomijnego oraz akcesoriów stomijnych, które idealnie uszczelnią stomię i ochronią ranę przed podciekaniem treści jelitowej lub moczu. Ważne jest również takie dobranie opatrunku i sprzętu stomijnego, które będą współgrały ze sobą.

Postępowanie z raną głęboką

Jeżeli rana jest głęboka, ma postać loży czy kieszeni musimy ją uzupełnić, np. opatrunkiem z rodziny AQUACEL® Pozwoli to na zbieranie ewentualnego wysięku (ochroni sprzęt stomijny przed zamoczeniem). W przypadku rany zakażonej idealnym rozwiązaniem będzie opatrunek ze srebrem, np. AQUACEL Ag+ ExtraTM. Opatrunkiem takim wyściełamy dno rany i uzupełniamy ją do wysokości skóry. Jeżeli powierzchnia rany jest duża warto użyć, jako opatrunek wtórny, opatrun hydrokoloidowego, np. Granuflex® Extra Thin (aby dobrze spełniał swoją rolę powinien zachodzić na zdrową skórę około 2 cm i kończyć się około 1-0,5 cm od stomii).

Po takim zabezpieczeniu rany uszczelniamy stomię. Idealnie nadaje się do tego pasta uszczelniająca Stomahesive®, z której „budujemy uszczelkę”. Pastę rozprowadzamy od brzegów stomii aż na brzeg opatrunku (uzyskamy dzięki temu szczelność). Nastepnie aplikujemy sprzęt stomijny. Z uwagi na to, że opatrunek w ranie może pozostać kilka dni, najlepszym rozwiązaniem w zabezpieczeniu stomii jest system dwuczęściowy Natura® plastyczny lub Convex® . Daje on możliwość codziennej zmiany worka stomijnego i obserwacji stomii bez  zdejmowania płytki. Płytkę zdejmujemy dopiero przy zmianie opatrunku ( po około 4 dniach).

W późniejszym czasie od zabiegu wyłonienia stomii mogą pojawiać się zmiany skórne innego typu:

  • rany jako następstwo urazu mechanicznego,
  • kontaktowe zapalenie skóry,
  • zakażenia skóry,
  • zapalenie skóry na tle alergicznym,
  • inne zmiany skórne, np piodermia zgorzelinowa czy atopowe zapalenie skóry.

Bez względu na etiologię pochodzenia rany sprawą priorytetową jest wygojenie jej, ponieważ zmiany skórne będą powodowały niewłaściwe przyleganie i rozszczelnianie się sprzętu stomijnego, co w konsekwencji doprowadzi do nasilenia zmiany, pogłębienia rany oraz będzie miało znaczny wpływ na obniżenie jakości życia pacjenta

Zmiany skórne kontaktowe, na tle alergicznym oraz na skutek urazu mechanicznego, np gwałtownego odrywanie sprzętu stomijnego (bez cech zakażenia bakteryjnego, wirusowego, grzybiczego) mogą wyglądać bardzo różnie (Zdj. 3-6).

              

 

 

 

Zdjęcia 3,4,5,6- zmiany kontaktowe i alergiczne  okolicy stomii ( archiwum własne)

Rany tego typu są stosunkowo łatwe do wygojenia przy użyciu cienkiego opatrunku hydrokoloidowego, np Granuflex® Extra Thin oraz akcesoriów stomijnych z rodziny Stomahesive®. Ważne jest aby przed aplikacją sprzętu stomijnego na całą ranę użyć puder Stomahesive® (nadmiar suchego pudru usuwamy ze skóry) a następnie całą zmianę skórną zabezpieczamy opatrunkiem Granuflex® Extra Thin tak, aby brzeg opatrunku zachodził około 2 cm na zdrową skórę. Jeżeli rana dotyczy wszystkich kwadrantów możemy w opatrunku wyciąć otwór, w którym znajdzie się stomia.

Po założeniu opatrunku Granuflex® Extra Thin uszczelniamy skórę przy stomii pastą uszczelniającą Stomahesive® i aplikujemy sprzęt stomijny. Idealnym rozwiązaniem jest płytka Natura®, która, tak jak opatrunek hydrokoloidowy może  pozostać kilka dni dzięki czemu dajemy skórze czas na wytworzenie nowego naskórka.

Jak zapobiegać powikłaniom skórnym?

Aby zapobiegać powtórnym powikłaniom skórnym należy:

  1. Używać do zdejmowania sprzętu stomijnego preparatów do odklejania: NiltacTM - spray lub gaziki Conva Care® do usuwania przylepca.
  2. Stosować na skórę preparaty ochraniające, np. SilesseTM- spray  lub gaziki Conva Care® z płynem ochraniającym
  3. Używać tylko szczelnie przylegający sprzęt stomijny.
  4. W przypadku alergii zmienić sprzęt na inny i wyeliminować niekonieczne akcesoria, np zmywacz do skóry.

                                                                             

 

 

 

 

Zdjęcia 7 i 8. Zmiana typu kontaktowego, przed i po zastosowaniu opatrunku GRANUFLEX® Extra Thin, płytka Natura® Convex® z gotowym otworem. Czas gojenia 7 dni (archiwum własne)

Zakażenia skóry wokół stomii mogą mieć formę bardziej lub mniej zaawansowaną i dotyczyć małych lub bardzo dużych obszarów. Najbardziej zaawansowane to zmiany okołostomijne wrzodziejące z martwicą (Zdj. 9 i 10)

 

 

 

 

 

 

Zdjęcie 9,10. Zmiany okołostomijne wrzodziejące z martwicą  (archiwum własne)

Wprzypadku takich ran należy uzbroić się w cierpliwość. Proces gojenia wymaga starannego wyboru opatrunków oraz stosowania wszystkich standardów wynikających z leczenia ran.

Jeżeli rana jest z martwicą, w pierwszej kolejności musimy oczyści ją, np: żelem hydrokoloidowym GranuGel®.

Gdy rana jest skolonizowana przez bakterie musimy zastosować właściwy opatrunek antybakteryjny, np AQUACEL® Ag+ ExtraTM, a jako opatrunek  wtórny (aby można było prawidłowo przykleić sprzęt stomijny) cienki  opatrunek hydrokoloidowy np GRANUFLEX® Extra Thin.

Przez cały czas gojenia się  rany używamy szczelnych,  dobrze dopasowanych sprzętów stomijnych oraz pasty uszczelniającej Stomahesive®  aby wyeliminować możliwość podciekania treści jelitowej lub moczu do rany. Także przy takich ranach doskonale sprawda się sprzęt dwuczęściowy, aby zoptymalizować częstotliwość  zmiany opatrunku na ranie wraz z płytką stomijną (wymiana co kilka dni).

 

 

 

Zdjęcia 11,12,13,14- rana wrzodziejąca z martwicą, stosowano AQUACEL® Ag+ ExtraTM, GRANUFLEX® Extra Thin, płytkę Natura® Convex® plastyczną; zmiana sprzętu co 4 dni (archiwum własne)

Występowanie ran w okolicy stomii jest poważnym problemem. Konieczność zabezpieczenia zarówno rany jak i stomii staje się dużym wyzwaniem. Odpowiedni dobór opatrunków oraz sprzętu stomijnego i właściwe ich zastowanie daje nam możliowść szybkiego wygojenia skóry oraz przywrócenia jej właściwych funkcji ochronnych.

Autor: mgr Beata Haj Bakri, ConvaTec

Źródła:

[1] Sobczak U, Pielegnacja stomii w: Banasiewicz T, Krokowicz P,Szczepkowski M (red) Stomia. Prawidłowe postępowanie chirurgiczne i pielęgnacja, Termedia, Poznań 2017; 103-120

[2] Banaszkiewicz Z, Cierzniakowska K, Jarmocik P, Jawień A, Zmiany skórne wokół stomii, Evereth.pl

 

Czytaj także:

Dlaczego warto stosować Higienę Rany w praktyce?

Higiena rany to 4 proste kroki do wygojenia każdej rany. Dlaczego warto je stosować i jak to robić w praktyce dowiecie się od dr Marcina Malki.
więcej

Czy stosowanie opatrunków w tej samej technologii ma znaczenie?

Opatrunek, którym wypełniana jest rana, wymaga pokrycia opatrunkiem wtórnym, najlepiej wykonanym w tej samej technologii. Obejrzyj film i sprawdź, co daje stosowanie takiego Idealnego Połączenia.
więcej

Oparzenia - podstawowe informacje

oparzenia podstawowe informacje
Oparzenia to najbardziej dramatyczne urazy, które mogą dotknąć człowieka. Od zawsze wzbudzały one wiele dyskusji, zarówno ze względu na częstość występowania, jak i na specyfikę przebiegu, ciężkość i dramatyczność powikłań.
więcej