Jak radzić sobie z nieprzyjemnym zapachem z rany nowotworowej?

Opublikowano: 12 maja 2020

zapach z rany nowotworowej

Szybki rozrost guza, powodujący powstawanie ognisk martwiczych zasiedlanych przez bakterie chorobotwórcze, prowadzi do produkcji dużej ilości cuchnącego wysięku w ranie i tworzenia lotnych związków chemicznych o ostrym, drażniącym, mdłym, dławiącym zapachu, który wywołuje w otoczeniu uczucie odrazy i obrzydzenia. Jednak ocena ilościowa odoru jest niezwykle trudna do przeprowadzenia, ponieważ wrażenia zmysłowe są subiektywne i zmienne indywidualnie. Niemniej dostępna jest skala oceny odoru opracowana przez Haughton i Young. Znajduje ona zastosowanie w ocenie niegojących się ran nowotworowych.

SKALA ODORU wg HAUGHTON I YOUNG

SILNY - zapach wyczuwalny w pomieszczeniu w odległości 2-3 metrów od pacjenta, bez odsłaniania opatrunku
UMIARKOWANY - zapach wyczuwalny w pomieszczeniu w odległości 2-3 metrów od pacjenta, po usunięciu opatrunku
SŁABY - zapach wyczuwalny po usunięciu opatrunku
BRAK ODORU

Do oceny zapachu można również zastosować sześciostopniową skalę TELER (Treatment Evaluation by A Le Roux’s method), wykorzystywaną do oceny różnych aspektów ran przewlekłych, m.in. zapachu, wysięku, nacieku skóry, podrażnienia skóry, bólu, dyskomfortu itp.

Paradoksalnie zaledwie 12% personelu medycznego dokonuje regularnej oceny fetoru z rany, mając jednocześnie świadomość, że jest to jeden z najważniejszych aspektów w leczeniu rany nowotworowej.

SKALA ODORU TELER

0 zapach wyczuwalny w całym domu / oddziale / klinice
1 odór wyraźnie wyczuwalny w odległości większej niż długość ramienia
2 odór wyraźnie wyczuwalny w odległości mniejszej niż długość ramienia
3 fetor wykrywalny na odległość ramienia
4 nieprzyjemny zapach stwierdza jedynie pacjent
5 brak odoru

W walce z fetorem z rany kluczowe jest oczyszczanie powierzchni rany z tkanek martwiczych i eliminacja skażenia bakteryjnego. Osiąga się to poprzez opracowanie rany (debridement), oczyszczenie rany (cleansing) i przemywanie rany (lavage). Następnie należy zastosować odpowiednia dla danego chorego formę terapii miejscowej. Dotychczas najlepiej przebadany został efekt metronidazolu stosowanego miejscowo na ranę, w celu redukcji fetoru. Działanie przeciwbakteryjne powoduje zmniejszenie ilości produkowanych lotnych związków chemicznych, odpowiadających między innymi za nieprzyjemny odór. Zwykle stosuje się żel o stężeniu około 0,5 – 1% metronidazolu przynajmniej raz dziennie. Należy jednak podkreślić, ze dobry efekt utrzymuje się jedynie w czasie regularnego, długotrwałego stosowania preparatu (co najmniej 14 dni).

Opatrunki z węglem aktywnym łączą w swojej strukturze cząsteczki chemiczne odpowiadające za odór z rany. Dodatkowo, w opatrunku wiązane są bakterie obecne w owrzodzeniu, dzięki czemu zmniejsza się ich ilość w łożysku rany. Na podstawie przeprowadzonych badań, stwierdzono całkowite ustąpienie fetoru u ponad połowy chorych, a 2/3 pacjentów zgłasza zauważalną poprawę również w stanie miejscowym rany. Opatrunki z węglem aktywnym lepiej sprawdzają się jako opatrunek wtórny. Osiągniecie ponad 75 % wilgotności opatrunku powoduje utratę jego właściwości absorpcyjnych, zatem w ranach z obfitym wysiękiem stosowanie ich bezpośrednio na ranę może nie przynieść oczekiwanego efektu. Wówczas korzystne jest zastosowanie pierwotnego opatrunku chłonnego na ranę, a następnie dopiero opatrunku z węglem aktywnym, dbając przy tym o zachowanie szczelności opatrunku na obwodzie. Opatrunki hydrowłókniste ze srebrem powodują wiązanie nadmiaru wysięku w strukturze rany i zapewniają efekt przeciwbakteryjny. Dzięki temu zmniejsza się ilość cuchnącego wysięku z rany i ograniczone jest dalsze uszkadzanie skóry przez płyn zawierający enzymy proteolityczne. W badaniu z 2012 roku Kalemikerakis i wsp. wykazali, ze zastosowanie opatrunku piankowego z dodatkiem srebra pozwala uzyskać po czterech tygodniach stosowania redukcję fetoru u 77% chorych z owrzodzeniami nowotworowymi, a w grupie leczonej opatrunkami bez dodatku srebra jedynie u 31% pacjentów. W dużej analizie przeprowadzonej w 2012 roku na grupie 1444 respondentów Gethin i wsp. stwierdzili, że obecnie najczęstszą formą ograniczania fetoru z rany jest stosowanie opatrunków ze srebrem lub węglem aktywnym (łącznie 71,4% ankietowanych). Aż 8% respondentów stosowało aromaterapię, której skuteczność w dalszym ciągu nie została potwierdzona rzetelnymi badaniami na dużej grupie chorych. Jednocześnie 74% chorych łączy różne dostępne metody walki z fetorem jednocześnie.

ŚRODKI O NIEPOTWIERDZONEJ SKUTECZNOŚCI W ZWALCZANIU NIEPRZYJEMNEGO ZAPACHU Z RANY

  • antyseptyki
  • hydrożele
  • miód
  • enzymy oczyszczające

ŚRODKI O NISKIEJ SKUTECZNOŚCI W ZWALCZANIU NIEPRZYJEMNEGO ZAPACHU Z RANY

  • olejki eteryczne
  • wyciąg z zielonej herbaty
  • trójtlenek arsenu

ŚRODKI REKOMENDOWANE W ZWALCZANIU NIEPRZYJEMNEGO ZAPACHU Z RANY

Większość przedstawionych środków wymaga długotrwałego regularnego stosowania w celu redukcji nieprzyjemnego zapachu z rany. Efekt przeciwodorowy pojawia się u większości chorych w krótkim czasie po aplikacji substancji i utrzymuje się przez cały czas stosowania danego środka. Niestety w dalszym ciągu nie dysponujemy wiarygodnymi badaniami wieloośrodkowymi, na podstawie których można dokonać wyboru najlepszego preparatu. Niemniej wyniki zakończonych niedawno analiz, porównujących skuteczność opatrunków piankowych z dodatkiem jonów srebra względem innych środków, wskazują znamiennie statystycznie na ich wysoką skuteczność.

Oprócz miejscowej terapii rany nowotworowej podkreśla się również konieczność systematycznej higieny całego ciała, co w przypadku niektórych nowotworów, szczególnie z zajęciem ośrodkowego układu nerwowego, może być trudne. Dodatkowo należy często przeprowadzać pranie bielizny chorego i pościeli. Pomieszczenia, w których przebywa chory, należy regularnie wietrzyć, a odpady z rany i zużyte opatrunki natychmiast utylizować. Stosowanie odświeżaczy powietrza w aerozolu zwykle tworzy zawiesinę substancji chemicznych w powietrzu, wzmagającą uczucie nudności u chorego i opiekunów. Część autorów poleca stosowanie kilku kropel olejków eterycznych (różany, eukaliptusowy, cytrynowy) na gazik na powierzchnię stosowanych opatrunków do 3-4 razy dziennie, niemniej brak przekonujących  dowodów naukowych, by rekomendować ten sposób postępowania.

Na podstawie: Rany nowotworowe - podstawowe informacje. Opracowanie prof. Kryspin Mitura, Oddział Chirurgii Ogólnej, Szpital Miejski w Siedlcach.

Czytaj także:

Dlaczego warto stosować Higienę Rany w praktyce?

Higiena rany to 4 proste kroki do wygojenia każdej rany. Dlaczego warto je stosować i jak to robić w praktyce dowiecie się od dr Marcina Malki.
więcej

Czy stosowanie opatrunków w tej samej technologii ma znaczenie?

Opatrunek, którym wypełniana jest rana, wymaga pokrycia opatrunkiem wtórnym, najlepiej wykonanym w tej samej technologii. Obejrzyj film i sprawdź, co daje stosowanie takiego Idealnego Połączenia.
więcej

Czy można prowadzić leczenie ran za pomocą telemedycyny?

Jak leczyć rany w dobie izolacji? Czy telemedycyna jest rozwiązaniem w leczeniu ran? Jaki sprzęt jest niezbędny? Odpowiedzi znajdziesz w filmie.
więcej